Miejscowości

MIEJSCOWOŚCI

Gmina Puszcza Mariańska jest położona w południowo-zachodniej części Mazowsza, w odległości 50 km od Warszawy i 80 km od Łodzi. Obfituje ona w szlaki idealne do pieszych i rowerowych wycieczek, miejsca bogate w pomniki przyrody, wysokie walory przyrodnicze i krajobrazowe, a także niepowtarzalne dziedzictwo kulturowe. Czynniki te sprawiają, że jest to miejsce stworzone do wypoczynku i rekreacji – szczególnie dla tych, którzy chcą odetchnąć pełną piersią czystym i zdrowym powietrzem.

BARTNIKI, GRABINA RADZIWIŁŁOWSKA I RADZIWIŁŁÓW MAZOWIECKI
– to najbardziej zurbanizowana część gminy, łącznie z Długokątami i Budami Zaklasztornymi zamieszkiwana przez około 3500 osób. Są to osady położone w północno-zachodniej części gminy, w otulinie Bolimowskiego Parku Krajobrazowego, pomiędzy „wiedeńską” linią kolejową a borem bolimowskim. Jest to obszar historycznie związany z Bolimowem i Wiskitkami, włączony do gminy w 1927 r. dzięki staraniom lokalnej społeczności. Bartniki położone są wzdłuż historycznego traktu budnickiego, wiodącego z Nieborowa do osad znajdujących się wewnątrz Puszczy. Zwane były one kiedyś Budami Bolimowskimi i zostały założone w XVIII w. W 1789 r. mieszkało w tej wsi 41 gospodarzy, była to więc największa osada starostwa. W Budach stały karczma oraz młyn, nazywany przez lustratorów „młynkiem”. Ten mechaniczny młyn z turbiną o sile 35 par koni zatrudniał 4 robotników i stanowił własność Adama Mońki. Chłopi we wsi, oprócz czynszu w gotówce, oddawali dzierżawcy daninę w postaci „miodu prasnego”. Osiągano tu dochód roczny na poziomie 1630 zł. Chłopi nie odrabiali pańszczyzny i mieszkali w ziemiankach zwanych budami. Oprócz gospodarstw chłopskich był tu też folwark, własność hrabiego Feliksa Sobańskiego. Ufundował on kościół pw. św. Antoniego z Padwy, który wybudowano w latach 1905−1907. Przy kościele filialnym powstał w 1920 r. dom zakonny zmartwychwstańców, a 38 lat później umiejscowiona tu została siedziba Nowicjatu Polskiej Prowincji. W 1926 r. rozparcelowano folwark, a ziemię sprzedano chłopom przybyłym z całego kraju − ale najwięcej z województwa kieleckiego. Nowi gospodarze byli biedni, a ich grunty mocno zadłużone. Wieś uległa bardzo dużym zniszczeniom w czasie działań wojennych I wojny światowej. W Radziwiłłowie znajduje się dworzec kolejowy, do którego przed II wojną światową prowadziła z Puszczy Mariańskiej piaszczysta i wyboista droga. Jest to jeden z wielu przystanków kolejowych zapoczątkowanej w 1839 r. trasy tzw. kolei wiedeńskiej, obecnie odnowiony − stanowi wizytówkę wsi.
W Bartnikach i Radziwiłłowie Mazowieckim warto zwrócić uwagę na:
• zabytkowy kościół pw. św. Antoniego Padewskiego w Bartnikach;
• zabytkowy dworzec PKP w Radziwiłłowie Mazowieckim, wybudowany w latach 1919−1923, nawiązujący stylem do architektury dworkowej;
• miejsce pamięci w Zespole Szkolno-Gimnazjalnym w Bartnikach, poświęcone znakomitemu pedagogowi i społecznikowi Janowi Kwiecińskiemu – patronowi szkoły;
• szereg starych drewnianych zabudowań chłopskich w Bartnikach. Tereny te są idealnym miejscem wypadowym do zwiedzenia Puszczy Bolimowskiej. Do szczególnych atrakcji należy zaliczyć zalew Prochowy Młynek oraz ostatni odcinek i ujście Korabiewki do Rawki, tzw. szwedzki szaniec. Niepowtarzalne wrażenie pozostawia wyprawa wzdłuż doliny Grabinki − śródleśnego strumienia, przepięknie meandrującego w głębokim, zacienionym parowie. Dla wytrwałych rowerzystów i piechurów obszar ten może tworzyć doskonałą bazę wypadową na wyprawy wzdłuż Rawki oraz do klasztoru w Miedniewicach i zespołu pałacowo-parkowego w Nieborowie i Arkadii. Bartniki znajdują się w pobliżu Bud Grabskich, gdzie można zorganizować spływy kajakowe wzdłuż rzeki Rawki.

KAMION – to wieś szlachecka nad Rawką o średniowiecznych korzeniach. W czasie I wojny światowej na linii rzeki Rawki, od grudnia 1914 do lipca 1915 r., przebiegał odcinek linii frontu niemiecko-rosyjskiego. Walki miały charakter wojny pozycyjnej z użyciem gazów bojowych. Ślady okopów są widoczne w okolicznych lasach do dziś, zwłaszcza na skarpie doliny Rawki, gdzie znajdują się cmentarz żołnierzy armii niemieckiej, mogiły żołnierzy armii rosyjskiej oraz żołnierzy polskich, poległych we
wrześniu 1939 r.
W Kamionie warto zobaczyć:
• późnoklasycystyczny dwór z ok. 1910 r., z czterokolumnowym portykiem i frontonem;
• pozostałości parku krajobrazowego z ok. 1800 r.;
• pozostałości zabudowań dworskich: obora, chlewnia i gorzelnia;
• kościół pw. Najświętszej Marii Panny;
• elektrownię wodną na Rawce, zbudowaną na ruinach młyna i zapory z 1937 r.
Przy spiętrzeniu wody znajdują się kąpielisko oraz doskonałe stanowisko do łowienia ryb. Kamion to idealne miejsce do wypoczynku oraz wypraw pieszych i rowerowych wzdłuż Rawki. Szczególnie atrakcyjny jest kierunek w górę rzeki jej prawym, wschodnim brzegiem. Po drodze znaleźć można pozostałości mogił żołnierskich z okresu I wojny światowej oraz liczne okopy i umocnienia. Urokliwe przełomy Rawki należą do najpiękniejszych miejsc na zachodnim Mazowszu. Warto pamiętać o rybach, bobrowych żeremiach i najbardziej grzybnym w gminie lesie. W okolicy znajduje się skarpa nad Rawką, tzw. oberwanka – urwisty brzeg Rawki porośnięty borem sosnowym.

KORABIEWICE – to jedna z trzech (oprócz Zatora i Żukowa) wsi królewskich, położona nad rzeką Korabiewką w południowo-wschodniej części gminy. Osiedle Korabiewice powstało na przełomie XIII i XIV w. − od niego wzięły nazwę Puszcza Korabiewska i rzeka Korabiewka. W 1380 r. Korabiewice należały do dekanatu mszczonowskiego. Do drugiej
połowy XV w. Korabiewice były osadą książęcą, a później stały się własnością Kazimierza Jagiellończyka, co wpłynęło na rozwój osiedla. Z lustracji województwa rawskiego z 1570 r. dowiadujemy się, że w posesji Korabiewice stały drewniany dwór i gorzelnia, na rzece Korabce – Korabiewce, przy stawach, w folwarku znajdowały się zaś dwa młyny (jeden również w Rudce) oraz folusz (urządzenie do spilśniania tkanin zgrzebnych). Król Polski Władysław IV nadał wójtostwo w Korabiewicach Karnickim. W 1664 r. powstało starostwo niegrodowe Korabiewice. Za czasów Aleksandra II, w 1864 r., Urząd Gminy Korabiewice został przeniesiony do Puszczy Mariańskiej. Od tego czasu Korabiewice zaczęły tracić na ważności, a w 1890 r.
nastąpiła częściowa parcelacja majątku. W Korabiewicach znajdują się kościół pw. Matki Bożej Anielskiej, cmentarz założony przez ks. Tadeusza Segeta, filia Zespołu Szkolno-Przedszkolnego w Puszczy Mariańskiej oraz pozostałości dworu i zabudowań dworskich. W pobliżu na uwagę zasługują także pozostałości dworskie w Gzdowie, Hucie Partackiej i Babilonce oraz ruiny instalacji i ślady dużego zalewu w Rudce.

PUSZCZA MARIAŃSKA – osada nad Korabiewką, w centrum gminy, licząca około 600 mieszkańców. Od 1864 r. jest to siedziba Urzędu gminy. Powstanie osady wiąże się z istnieniem pustelni Stanisława Krajewskiego, z nadania króla Michała Korybuta Wiśniowieckiego. Na jej rozwój wpłynęły klasztor marianów i szkoła zakonna. Po likwidacji zakonu do budynku ówczesnej szkoły została przeniesiona siedziba gminy. W latach 70. XX w. do osady Puszcza Mariańska przyłączono Wólkę Korabiewicką (obecnie ul. Akacjowa) − wieś o ponad 700-letniej historii.
W Puszczy Mariańskiej warto zobaczyć:
• kaplicę św. Michała Archanioła, która znajduje się na terenie zespołu kościelno-klasztornego. Stanowi ona fragment kościoła wzniesionego pod koniec XVII w., odbudowany po pożarze w 1993 r. Jest to jeden z nielicznych zabytków drewnianego
budownictwa sakralnego na Mazowszu Zachodnim. Przy kaplicy znajduje się Izba Pamięci o. Papczyńskiego, w której wśród wielu eksponatów można obejrzeć pamiątkowe habity zakonne oraz najcenniejszy eksponat, czyli kapę z czapraka tureckiego, wręczoną błogosławionemu przez króla Jana III Sobieskiego w drodze powrotnej spod Wiednia;
• głaz polny, postawiony w 1932 r. przez mieszkańców gminy − w 250. rocznicę wiktorii wiedeńskiej;
• cmentarz z początku XX w., na którym spoczywają miedzy innymi: Czesław Tański, Stanisław i Stanisława Kozłowscy, członkowie rodziny Rapackich i Popowskich. Na uwagę zasługuje również mogiła żołnierska z 1939 r. oraz zabytkowe groby właścicieli ziemskich z Gzdowa i Korabiewic;
• budynek wzniesiony w połowie lat 80. XIX w. ze składek społecznych w miejscu królewskiej leśniczówki, określany potocznie jako tzw. czerwoniak. Był to pierwszy na ziemiach polskich i funkcjonujący do 1919 r. przytułek dla dziewcząt, przemianowany następnie na Zakład Poprawczy. Od 1982 r. w budynku mieści się Liceum Ogólnokształcące im. Czesława Tańskiego;
• budynek Zespołu Szkolno-Przedszkolnego, wzniesiony w 1923 r. przez lokalną społeczność z inicjatywy Stanisława Kozłowskiego. Obiekt był, jak na owe czasy, bardzo nowoczesny, prezentowany jako wzór dla tego typu inicjatyw wiejskich;
• budynek dawnej Szkoły Elementarnej – drewnianej szkoły założonej przez Komisję Edukacji Narodowej na początku XIX w. Obecnie mieści się tutaj galeria, siedziba Grupy „U Nas”, utworzonej w celu promocji regionalnych przedsięwzięć twórczych oraz prowadzenia działalności integrującej środowisko artystyczne.
• symboliczna mogiła powstańców z 1863 r., wymordowanych przez sotnię kozacką podczas powstania styczniowego (znajduje się przy drodze do Żyrardowa, około 500 m od centrum Puszczy Mariańskiej);
• pomnik Tadeusza Kościuszki z 1917 r. w centrum osady, ufundowany przez mieszkańców gminy dla uroczystego uczczenia obchodów stulecia śmierci naczelnika narodu polskiego. Autorem tonda z portretem Kościuszki jest Józef Rapacki;
• kapliczkę przydrożną z połowy XVIII w. z trzema ludowymi obrazami i posągiem św. Jana Nepomucena.

OLSZANKA – osada o willowej zabudowie, w sosnowym lesie, powstała na początku XX w. po zakupie przez doktora Wróblewskiego w 1904 r. miejscowych nieużytków, po parcelacji majątku Biernik. Wieś zasłynęła z mikroklimatu, bardzo
korzystnego dla osób chorych na płuca. Piękno tych stron oraz bliskość Warszawy − z którą jest dobra komunikacja dzięki przystankowi kolejowemu w Radziwiłłowie − spowodowały napływ przedstawicieli warszawskich elit artystycznych i naukowych. Powstało tu wiele dworków i willi. Klimat Olszanki pokochało szerokie grono artystów i naukowców − znajdujących tu spokój i wspaniałe warunki, sprzyjające rozwojowi ich twórczości. Z Olszanką związały się znane i wpływowe osoby oraz całe rodziny: Rapaccy, prof. Henryk Galle, Czesław Tański, dr Antoni Stefanowski, prof. Wojciech Świętosławski i inni.

STUDZIENIEC – osada budnicka (w X IX w. nazywała się Budy Studzienieckie), położona pośród lasów. W 1875 r. z funduszy
społecznych utworzono Osadę Rolniczo-Rzemieślniczą, przemianowaną w 1931 r. na Zakład Wychowawczo-Poprawczy dla chłopców. Zakład, jako drugi taki w Europie, został wybudowany systemem willowym. W 1878 r. powstała tu również neogotycka kaplica pw. św. Stanisława Kostki, ufundowana przez Ludwika i Paulinę Górskich. W pobliżu można zauważyć pomniki przyrody, urokliwe kapliczki i dawny przyzakładowy cmentarz.

WALERIANY – wieś powstała w XVIII w. z leśnej osady budnickiej i należała do majątku Korabiewice. Pod koniec XVIII w. zamieszkiwało ją 9 gospodarzy. W XIX w. większego znaczenia zaczęły nabierać uprawy rolne, w miejsce dominujących wcześniej przemysłów leśnych. Budowa drogi łączącej Żyrardów ze Skierniewicami stworzyła bardzo dobre warunki komunikacyjne z ważnymi ośrodkami przemysłowymi i administracyjnymi, co przyczyniło się do znaczącego rozwoju wsi. Wieś ma postać ulicówki i liczy obecnie około 230 mieszkańców. Jest położona w otulinie Bolimowskiego Parku Krajobrazowego, przepływa przez nią rzeka Sucha Nida. W Walerianach znajdują się kaplica księży marianów pw. bł. Jerzego
Matulewicza oraz szkoła podstawowa.

Komentarze są wyłączone.