Przyroda

Walory przyrodnicze gminy Puszcza Mariańska

Las brzozowyTereny Gminy Puszcza Mariańska należą do najpiękniejszych miejsc na Mazowszu. To kraina sosnowych lasów, morenowych wzgórz, pradolinowych wód, urzekająca niezwykłymi walorami krajobrazowymi o każdej porze roku. Gmina położona jest w południowozachodniej części Mazowsza. Pod względem geograficznym znajduje się

w centralnej części Polski, w obszarze Niziny Środkowowschodniej, na styku Równiny Łowicko-Błońskiej i Wysoczyzny Rawskiej. Administracyjnie mieści się w zachodniej części województwa mazowieckiego, w powiecie żyrardowskim. Powierzchnia gminy wynosi 142 km2 i obejmuje w 60,4% tereny rolnicze oraz w 32,5% lasy i grunty leśne. Gminę tworzy 41 miejscowości zorganizowanych w 24 sołectwa i zamieszkiwanych przez ponad 8100 osób. Największymi miejscowościami są w kolejności: Bartniki, Grabina, Radziwiłłów, Puszcza Mariańska, Kamion i Budy Zaklasztorne. Teren gminy reprezentuje typ rzeźby polodowcowej, ukształtowanej przez trzykrotne nasunięcia lądolodów w okresie plejstoceńskim. Ostatni lądolód czwartorzędowy pozostawił w podłożu pokrywę utworów gliniastych i piaszczystożwirowych o miąższości 30-110 m. Obszar gminy leży w strefie klimatu umiarkowanego przejściowego na granicy wpływów atlantyckich, przy relatywnie niskim poziomie opadów rocznych (ok. 520 mm). Liczba dni słonecznych dochodzi do 80, a okres wegetacji trwa 200-210 dni. Wskazuje się na swoisty mikroklimat, korzystny dla osób z chorobami płucnymi (identyfikowany już na przełomie XIX i XX w.), kształtowany pod wpływem dużego zalesienia oraz topograficznych i morfologicznych cech terenu. Warunki krajobrazowe i klimatyczne sprzyjają przede wszystkim osadnictwu i rekreacji. Największym bogactwem gminy jest niepowtarzalna przyroda. Ponad 1/3 terenów zajmują wyróżniające się szczególną malowniczością i różnorodnością krajobrazu lasy, stanowiące pozostałości dawnej Puszczy Bolimowskiej, Miedniewickiej i Korabiewickiej. Dominują bory sosnowe i mieszane, tworzące mozaikę różnorodnych drzewostanów sosnowych z domieszką brzozy i osiki, rzadziej dębu, lipy, klonu i jesionu. Na żyźniejszych glebach można spotkać resztki starych, ponad stupięćdziesięcioletnich dębów, a na terenach podmokłych olsy. W obrębie polan śródleśnych,
zagłębień bezodpływowych oraz w dolinie Rawki i jej dopływów występuje wiele gatunków bardzo rzadkich i chronionych roślin. Do najciekawszych należą 3 gatunki storczyków (kruszczyk błotny i szerokolistny) oraz starodub łąkowy, goryczka wąskolistna, goździk pyszny i turzyca darniowa. Bogactwu gatunkowemu towarzyszy duża różnorodność zbiorowisk roślinnych, obejmująca stanowiska łąkowe, zaroślowe, torfowiskowe, szuwarowe i wodne. W ostojach leśnych można spotkać m. in. daniele, sarny, dziki, zające, lisy, jenoty, bażanty oraz przywrócone w ostatnich latach bobry i łosie. Szczególnie w dolinie Rawki introdukowane w 1983 r. bobry znalazły doskonałe warunki dla rozwoju. Ślady żerowania bobrów są widoczne wzdłuż całej Rawki, ostatnio również na Korabiewce i Rokicie. Na uwagę zasługuje również urozmaicony i liczący około 130 gatunków ptasi świat, reprezentowany miedzy innymi przez łabędzia niemego, czarnego bociana, żurawia i zimorodka. Prawie połowa (48,3%) powierzchni gminy jest objęta ochroną ekologiczną w ramach Bolimowskiego Parku Krajobrazowego. Na
szczególną uwagę zasługują polany Puszczy Bolimowskiej, niespotykane nigdzie w środkowej Polsce rozległe, śródleśne, podmokłe łąki i pastwiska. Park odgrywa ważną rolę ekologiczną w wymiarze regionalnym, sprzyjając zachowaniu bioróżnorodności w centralnej części kraju. Na szczególną uwagę zasługują następujące kompleksy ekologiczne:

REZERWAT LEŚNY „PUSZCZA MARIAŃSKA”
Rezerwat o powierzchni 132 ha, utworzony w 1983 r. w celu zachowania fragmentu lasu grądowego z chronionymi i rzadkimi gatunkami roślin zielnych w runie. Jego bogactwo przyrodnicze koncentruje się wokół dwóch śródleśnych strug. W ich pobliżu rozpościerają się lasy grabowe z dębem szypułkowym i sosną zwyczajną (gatunek dominujący na terenie rezerwatu, występujący na wszystkich siedliskach leśnych), rzadziej można spotkać brzozę brodawkowatą, lipę drobnolistną oraz lasy łęgowe, w których gatunkiem dominującym jest olsza czarna oraz jesion wyniosły. Na terenie rezerwatu występują rośliny chronione, m.in. bluszcz pospolity, widłak goździsty i jałowcowaty, pomocnik baldaszkowy, kruszczyk szerokolistny, gnieźnik
leśny. Interesującym elementem flory rezerwatu są gatunki górskie (narecznica szerokolistna i trzcinnik owłosiony), gatunek
borealny (turzyca luźnokwiatowa) oraz gatunki reprezentujące element wschodni kontynentalny (turzyca owłosiona i jaskier kaszubski). Ponadto na uwagę zasługują rzadkie w skali regionu gatunki, takie jak: cienista (zachyłka) trójkątna, zachyłka oszczepowata, gwiazdnica bagienna oraz ożanka czosnkowa. W runie rezerwatu dominuje konwalia, konwalijka dwulistna, borówka czarna, borówka brusznica, siódmaczek, pszeniec, a przede wszystkim grzyby. Wśród fauny rezerwatu występują takie gatunki, jak m.in. jaszczurka zwinka, zaskroniec czy padalec. Zróżnicowana jest awifauna lęgowa, gdzie występują: drozdy, świstaki, dzięcioły i muchówki (żałobna i mała), myszołowy, jastrzębie oraz słonki.

REZERWAT WODNY „RAWKA”
Rezerwat o łącznej powierzchni 487 ha, utworzony w 1983 r., obejmuje rzekę Rawkę od jej źródeł do ujścia, wraz z rozgałęzieniami koryta rzeki, starorzeczami, dolnymi odcinkami prawobrzeżnych dopływów Krzemionki, Korabiewki, Rokity i Grabinki oraz dziesięciometrowy pas gruntów przylegających do brzegów. Celem ochrony tego rezerwatu jest zachowanie w naturalnym stanie typowo nizinnej, średniej wielkości rzeki wraz z krajobrazem jej doliny oraz środowiska życia wielu rzadkich i chronionych roślin i zwierząt. Rawka płynie szybko, niesie czyste wody, wspaniale meandruje, odcinając liczne starorzecza. Dolinę Rawki cechują nieprzeciętne walory krajobrazowe, estetyczne i przyrodnicze. Bardzo bogata flora doliny obejmuje około 540 gatunków roślin naczyniowych, z czego ochronie podlegają: widłak goździsty, jałowcowaty i widłak wroniec, paprotka zwyczajna, konwalia majowa, lilia złotogłów, listera jajowata, storczyk plamisty, kruszczyk szerokolistny oraz centuria pospolita. Ponadto występują grzybienie białe, grążel żółty, marzanka wonna, kalina koralowa, bluszcz pospolity i kopytnik pospolity. W wodach Rawki interesujące jest występowanie krasnorostu i bardzo rzadkiego glonu, które są charakterystyczne dla wód bardzo czystych i dobrze natlenionych. Ciekawa jest również fauna. W rzece żyje 26 gatunków ryb i jeden gatunek minoga. Jako najcenniejsze gatunki żyjące w Rawce podaje się głowacza białopłetwego i strzeblę potokową. W dolinie gniazduje ponad 100 gatunków ptaków. Od lat obserwuje się wzrost populacji bobra (obecnie około 250 osobników).
Teren Bolimowskiego Parku Krajobrazowego jest wspaniałym miejscem na weekendowe wypady, spacery, grzybobrania, rowerowe wycieczki lub jazdę konną. Obfitująca w piękne meandry Rawka jest jedną z ulubionych rzek miłośników wycieczek kajakowych. W najbliższej okolicy kajaki można  wypożyczyć w Ośrodku Wypoczynkowym „Sosenka” (www.ptsosenka.pl) i w Ośrodku Turystyki Kajakowej, Rowerowej i Wypoczynku „Grabskie Sioło” (www.grabskiesiolo.pl), w których można również zamówić transport na dowolnie wybraną trasę. Rawka otrzymała tytuł „Rzeki Roku 2014” w internetowym konkursie
ogłoszonym przez Klub Gaja, co niewątpliwie świadczy o jej niepowtarzalnych walorach. Jest to ostatnia w tej części Polski rzeka, która niemal w całości zachowała swój dziki, naturalny charakter.

RZEKA KORABIEWKA
Swój początek Korabiewka bierze pod wsią Gąba i przepływa przez całą gminę, łącząc największe osady: Korabiewice, Zator, Olszankę, Puszczę Mariańską, Budy Zaklasztorne, Radziwiłłów Mazowiecki i Bartniki. Dolina rzeki w swoim górnym biegu (w okolicach Korabiewic, Rudki i Zatora) jest niezwykle malownicza, wijąc się pośród pól, łąk i lasów tworzy liczne zakola, rozlewiska i zakręty. Korabiewka, choć jest małą rzeką, odegrała w życiu mieszkańców gminy ogromną rolę gospodarczą. Od XVI w. działały na niej 4 młyny, a w jednym z nich wyrabiano proch strzelniczy. Ostatni, w miejscowości Rudka, funkcjonował do połowy XX w. i padł ofiarą socjalistycznego odkułaczania. W latach 90. XX w. odtworzono na Korabiewce trzy urokliwe zbiorniki wodne: Wólka Korabiewska w Olszance, Prochowy Młynek w Bartnikach oraz Rudka w Woli Polskiej. Wart odwiedzenia jest tzw. szwedzki szaniec u ujścia Korabiewki do Rawki. Rzeka wypływa tu z Prochowego Młynka, wije się w głębokim zacienionym parowie, po czym raptownie rozpływa się w łąkach nad Rawką.

OBSZARY NATURA 2000

ŁĄKI ŻUKOWSKIE” to obszar liczący 173.36 ha, chroniony Dyrektywą Siedliskową dla obszarów mających znaczenie dla Wspólnoty (OZW). Położony jest na Równinie Łowicko-Błońskiej, pomiędzy wioskami: Studzieniec, Żuków i Nowa Huta, a pod względem geobotanicznym – w Podokręgu Skierniewickim. Obejmuje pas licznych dolin, niewielkich rzek oraz dawne tereny podmokłe dzisiaj zmeliorowane i osuszone. Są to pola, łąki i pastwiska (wraz z zadrzewieniami i zakrzewieniami
śródpolnymi oraz oczkami wodnymi). Łąki te są najlepiej wykształconymi i zachowanymi siedliskami w tej części Mazowsza, a jednocześnie najcenniejszymi po względem różnorodności biologicznej. Występuje tu wiele chronionych i rzadkich gatunków roślin np.: pełnik europejski, gółka długoostrogowa, goździk pyszny, podkolan biały oraz centuria tysiącznik. Łąki Żukowskie
są miejscem występowania, rozrodu i przelotu rzadkich i zagrożonych wyginięciem gatunków zwierząt wymienionych w załącznikach dyrektywach: ptasiej i siedliskowej np.: bóbr, kumak nizinny, traszka grzebieniasta podróżniczek, błotniak stawowy, trzmielojad, derkacz, świergotek polny, muchołówka białoszyja czy gąsiorek. Dzięki prowadzonej ekstensywnej gospodarki na tym terenie (tradycyjne metody koszenia i suszenia siana, wypas bydła, koni, kóz) możliwe było przetrwanie tak wielu gatunków roślin i zbiorowisk roślinnych nie występujących gdzie indziej w tym regionie. Obecnie teren Łąk Żukowskich wchodzi również w skład Bolimowsko-Radziejowskiego z doliną środkowej Rawki Obszaru Chronionego Krajobrazu.

GRABINKA” to drugi na terenie gminy obszar objęty projektem Natura 2000 o powierzchni około 46 ha, warunkowany Dyrektywą Siedliskową (OZW). W całości położony jest na terenie Lasów Państwowych i podlega nadleśnictwu
Radziwiłłów. Obejmuje niewielki, okresowy ciek wodny meandrujący w głębokim parowie wyciętym przez siebie i zacienionym przez drzewa wraz z wąską doliną i fragmentami terenów przylegających. Dno doliny wypełniają żyzne gleby brunatne i gleby rdzawe, a miejscami torfowe. Lasy w dolinie należą do grupy lasów ochronnych. Dominują siedliska grądowe,
a drzewostany są budowane przez sosnę, dąb, grab, olszę, oraz (w mniejszej ilości) lipę, wiąz, brzozę. Ostoja Grabinka
charakteryzuje się wysokim stopniem naturalności doliny i koryta oraz szaty roślinnej. Znajduje się tutaj niepowtarzalne
w środkowej Polsce nagromadzenie na małej powierzchni co najmniej 80 gatunków roślin naczyniowych z czego 5 jest pod ochroną gatunkową, a 9 gatunków rzadkich i zagrożonych (m.in. wawrzynek wilcze łyko, kukułka szerokolistna (storczyk), bluszcz pospolity, kopytnik, lilia złotogłów, zawilec gajowy, zawilec żółty, konwalia majowa). Wartości przyrodnicze obszaru podnosi dodatkowo bogata fauna obejmująca 28 chronionych gatunków zwierząt kręgowych, w tym 4 gatunków ptaków wymienionych w Załączniku I Dyrektywy Ptasiej (dzięcioł czarny, dzięcioł średni, lerka, muchołówka mała), oraz  bezkręgowców, których przedstawiciele znajdują się na czerwonych listach. Dolina Grabinki łączy się z doliną Rawki i tworzy z nią całość przyrodniczo-przestrzenną. Obszar Natura 2000 Grabinka położony jest w granicach innych form ochrony przyrody: Bolimowskiego Parku Krajobrazowego i Bolimowsko-Radziejowicki Obszar Chronionego Krajobrazu z Doliną
Środkowej Rawki.

DOLINA RAWKI” to obszar o powierzchni 2525,40 ha, leżący między Żydomicami a Bolimowem, chroniony Dyrektywą
Siedliskową SOO (specjalne obszary ochrony siedlisk) ze względu na bogatą różnorodność siedlisk i związanych z nimi gatunków roślin i zwierząt. Głównym częścią tego obszaru jest rzeka Rawka i jej dolina. Krajobraz doliny cechują liczne starorzecza, naturalne eutroficzne zbiorniki, które są miejscem występowania interesującej roślinności wodnej, bagiennej, szuwarowej i zaroślowej. Duże zróżnicowanie siedlisk ma wpływ na bogactwo i różnorodności flory i fauny tego obszaru. Starodub łąkowy, widłak wroniec czy wielosił błękitny to chronione i rzadkie w skali kraju i regionu rośliny. Dolina Rawki jest ważnym miejscem lęgu dla wielu ptaków. Obserwować tu można m.in. błotniaka stawowego, muchołówkę małą, jarzębatkę, krwawodzióba, derkacza, gąsiorka, zimorodka, bociana białego i bociana czarnego, brodźca piskliwego i różne gatunki dzięciołów. Ssakami związanymi z doliną rzeki są bobry i wydry. Bardziej płytkie miejsca licznie zasiedla kumak nizinny, a w czasie godów można tu spotkać traszkę grzebieniastą, traszkę zwyczajną, żabę trawną, wodną czy żabę moczarową. Położenie oraz walory przyrodnicze doliny, zdecydowały o jej miejscu w sieci ekologicznej ECONET-PL jako ważnego węzła ekologicznego zapewniającego ciągłość więzi przyrodniczych w obrębie tego systemu.

Komentarze są wyłączone.